• 021-46104536

شرایط ثبت اختراع در قانون ثبت اختراعات ایران

شرایط ثبت اختراع در قانون ثبت اختراعات ایران

مقدمه:

بسیاری از افراد، شرکت ها و استارتاپ ها در طول دوران حیات خویش به واسطه نوآوری هایی که خلق می کنند، نیازمند حفاظت از این نوآوری ها می باشند که یکی از شیوه های رایج در این زمینه ثبت اختراع است. در ایران اولین قانون ثبت اختراعات در سال 1310 به تصویب رسید که از این نظر ایران را در زمره کشورهایی قرار می دهد که در زمینه حفظ حقوق مخترعین در منطقه و حتی جهان جزو کشورهای پیشگام بوده است. پس از گذشت نزدیک به هشت دهه قانونگذار ایرانی در سال 1386 قانون جدید ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری را به تصویب رساند که در حال حاضر حاکم بر نظام نوآوری کشور در زمینه اختراعات می باشد. قانونگذار ایرانی در قانون سال 1386 اختراع را دارای شرایطی می داند که در زیر به آنها اشاره می کنیم. به دیگر سخن اگر نوآوری شما دارای شرایط زیر باشد در آن صورت شما مخترع خواهید بود و میتواند از حقوق و امتیازات مادی و معنوی حاصله بهره مند گردید.

شرط اول: اختراع باید به ثبت برسد

در حقوق مالکیت صنعتی، در مبحث اختراع و بر خلاف مبحث حقوق ادبی و هنری، قانونگذار شرط اعطای حمایت را ثبت اثر دانسته است. در واقع در تولید آثار هنری و ادبی صرف تولید اثر موجب حمایت قانونی می شود اما این موضوع در اختراعات این گونه نیست. بند الف ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری اشاره به این نکته دارد که استفاده از اختراع ثبت شده نیازمند اجازه از مالک آن است. مفهوم مخالف این بند یعنی اگر اختراع به ثبت نرسد امکان استفاده از آن برای هر شخصی وجود خواهد داشت. اداره مالکیت صنعتی مرجع  ثبت اختراع است و فرآیند آن نیز به صورت آنلاین و از طریق وبسایت آن مرجع صورت می پذیرد که کلیه افراد را قادر می سازد تا خود این فرآیند را به انجام رسانند.

شرط دوم: اختراع باید ابتکاری و اصیل باشد

دیگر شرط از مجموعه شرایط ثبت اختراع موضوع ابتکاری و اصیل بودن اختراع است. ماده ۲ قانون ثبت اختراعات اشاره کرده است که ابتکاری بودن یعنی این که موضوع اختراع برای فرد دارنده مهارت های عادی معلوم و آشکار نباشد. به عبارت دیگر یعنی فردی که معلوماتش در حد عادی است نباید با موضوع اختراع و نحوه آن آشنایی داشته باشد. قانونگذار در این موضوع به صراحت از لفظ حاوی ابتکار جدید استفاده کرده است. در حقوق آمریکا هم همین شرط وجود دارد که به آن شرط غیر بدیهی بودن اختراع گفته می شود. در واقع منظور قانونگذار ما این هست که اختراع ناشی از فعالیت خلاقانه و مبتکرانه باشد و میزان توسعه و پیشرفت در اختراع باید قابل ملاحظه باشد و به گونه ای نباشد که یک شخص با مهارت عادی به راحتی بتواند موضوع و کارکرد اختراع را حدس بزند.

شرط سوم: اختراع باید جدید باشد

شرط دیگر در رابطه با برخورداری از مالکیت صنعتی و تجاری برای اختراع لزوم جدید بودن اختراع است. ماده ۲ قانون ثبت اختراعات به صراحت اختراعی را قابل ثبت می داند که آن اختراع جدید باشد و به عبارتی جدید بودن به این معنا است که چیزی که اختراع می شود در این فن و صنعت وجود نداشته است. به همین دلیل باید تعریفی از صنعت و فن قبلی باشد تا بتوان اختراع را با آن مقایسه کرد. چیزی که در حقوق اروپایی به آن Prior Art گفته می شود. به موجب بند ه ماده ۴ قانون ثبت اختراعات 1386 فن قبلی یعنی هر چیزی که در نقطه ای از جهان قبلا منتشر شده باشد (خواه کتبی، شفاهی یا عملی) یا افشا شده باشد. شاید بتوان گفت که جدید بودن اختراع مهمترین و سخت گیرانه ترین شرط مربوط به ثبت اختراع است. ابتدا باید مشخص شود که نوع و محدوده اختراع چیست. در مرحله دوم فن یا صنعت قبلی باید مورد جستجو قرار بگیرد. اهمیت این بخش تا آنجایی است که آژانس های ثبت اختراع خدمات ویژه جستجوی اختراع را ارائه می دهند. مرحله سوم انجام مقایسه و تحلیل است. اگر اختراع ادعایی به دانش و فن قبلی اضافه می کند پس اختراع دارای ویژگی حداقلی است و اگر چیز قابل عرضه ای در اختراع نباشد اختراع فاقد وصف تازگی است. حساسیت قانونگذار تا آن جاست که اگر اختراعی جدید نباشد اما به ثبت برسد می توان طبق ماده ۱۸ و ۲۹ قانون ثبت اختراعات، گواهینامه ثبت اختراع را ابطال نمود.

شرط چهارم: اختراع کاربرد صنعتی داشته باشد

شرط چهارم از مجموعه شرایط ثبت اختراع در ایران موضوعی است که در ماده ۲ قانون ثبت اختراعات به آن اشاره شده است. طبق ماده، اختراعی قابل ثبت است که دارای کاربرد صنعتی باشد. از نقطه نظر صنعتی هم اختراع کاربردی یعنی در یک رشته از صنعت و فن قابل استفاده و ساخت باشد. منظور قانونگذار از بیان این بند جلوگیری از اختراع دانستن موارد و موضوعات تئوری و نظری است، بدین معنی که قانون گذار آنچه را اختراع می داند که بتواند مشکلی را رفع کند یا درجه سختی اش را کاهش دهد یا سرعت بیشتری به حل مشکل ببخشد. در این قسمت حساسیت قانونگذار به گونه ای است که اگر اختراع دارای کاربرد صنعتی نباشد و به غلط ثبت شده باشد هر ذینفع می تواند ابطال آن را از دادگاه درخواست نماید. ( ماده ۱۸ قانون ثبت اختراعات)

شرط پنجم: عدم مغایرت با اخلاق حسنه و نظم عمومی

شرط آخر از مجموعه شروط ثبت اختراع شرط عمومی عدم مغایرت است که در بند و ماده ۴ قانون ثبت اختراعات مورد اشاره قرار گرفته است. بر اساس این بند اختراعاتی که بهره برداری از آنها خلاف موازین شرعی است قابل ثبت نمی باشد. به عنوان مثال اگر کسی سلاحی اختراع کند که داشتنش برای مردم اساسا جرم محسوب می شود یا اینکه دستگاهی که خروجی اش صرفا مواد سمی و مضر برای بهداشت عمومی باشد اختراع گردد به دلیل مغایرت با اخلاق حسنه و نظم عمومی نمی توان آن را به ثبت رساند.

اختراعات غیر قابل ثبت:

قانونگذار ایرانی در عین حال که به طور ایجابی شرایط ثبت اثر به عنوان اختراع را بر می شمرد در ماده ۴ نیز بعضی از موارد را غیر قابل ثبت می داند و آن ها را از حیطه حمایتی قانونگذار خارج می نماید که به شرح زیر است:

الف) کشفیات نظریه های علمی روش های ریاضی و آثار هنری

بسیاری منتقد این موضوع محسوب می گردند اما در اکثر نظامات اختراع دنیا این امر ثابت است. علت خارج شدن این موارد نیز آن است که قابلیت استفاده در صنعت و کشاورزی را ندارند و تئوری علمی محسوب می شوند. در واقع نظریه نسبیت انشتین یا نظریه اعداد و مسائلی از این دست علیرغم اهمیتی که دارند به عنوان اختراع قابل ثبت نیستند.

ب) طرح ها و قواعد یا روشهای انجام کار تجاری و سایر فعالیتهای ذهنی و اجتماعی

این موارد نیز ریشه در عدم کاربری صنعتی دارد. در این فرض برنامه یادگیری زبان یا ابداع راه و روشهایی برای پیروزی یا موفقیت شاید در نظر جامعه مهم باشد اما قابل ثبت به عنوان اختراع نیستند.

ج) روشهای تشخیص و معالجه ی بیماری های انسان و حیوان

این روش ها اگرچه عمدتا واجد صفت تازگی هستند اما به واسطه دارا نبودن کاربرد صنعتی از حیطه اختراع خارج شده اند. البته بر اساس قسمت اخیر بند ج ماده ۴ این موارد اگر شرایط ماهوی اختراع را دارا باشند می توانند به عنوان یک فعالیت اختراعی مورد حمایت قرار گیرند.

سخن آخر

شرایط فوق شرایط قانونی ثبت اختراع در ایران است که در مقاله حاضر مورد اشاره قرار گرفته است. فرآیند ثبت اختراع نیز که از سوی مرکز مالکیت صنعتی کنترل و نظارت می شود کاملا به صورت آنلاین قابل انجام است. از آنجا که اختراع و حمایت صحیح از آن بعضا موجب استمرار حیات اقتصادی یک بنگاه اقتصادی یا استارتاپ می گردد امری حیاتی و مهم محسوب می گردد. کارشناسان ما در موسسه حقوقی پایاداد آمادگی این را دارند که همراه شما در فرآیند ثبت اختراع داخلی و بین المللی باشند. همچنین در صورتی که در دعاوی مرتبط با اختراعات نیاز به مشاوره حقوقی و خدمات وکالتی داشته باشید در صورت نیاز می توانید با شماره ۰۲۱۴۶۱۰۴۵۳۶ تماس حاصل نمایید تا کارشناسان ما زمینه موضوع را فراهم آورند یا اینکه با مراجعه به دپارتمان حقوق مالکیت فکری در وبسایت برای خدمات ثبت و دعاوی اختراعات درخواست وقت مشاوره نمایید تا همکاران ما در پایاداد با شما تماس گرفته و شما را راهنمایی نمایند.

نویسنده: دکتر محمدباقر اصغری

دکترای حقوق فناوری اطلاعات | (دانشگاه تیلبورگ هلند | بلونیا ایتالیا)

فلوشیپ سابق کمیسیون اروپا | (EMJD Last-JD)

مدیر دپارتمان حقوق فناوری اطلاعات ، تجارت الکترونیکی و استارتاپ ها | موسسه حقوقی بین المللی پایاداد


انتشار: 1398/08/11
بازدید: 24
Shortcut keys: Prev=Right , Next=Left
شما می‌توانید نظرات خود را درباره این مطب در فرم زیر ارسال نمایید.
نظری ثبت نشده است شما اولین نفری باشید که درباره مطلب فوق اظهارنظر کنید.
  • 021-46104536
  • info@payadaad.com
  • تهران: همت غرب سردار جنگل نبش کوچه کاظمی پلاک 41 واحد 11
من رو از جدیدترین اخبار و رویدادها مطلع کن
نقشه گوگل پایاداد
تمام حقوق این سایت متعلق به موسسه حقوقی پایاداد است.