• 021-46104536

امتیازات و حقوق قانونی طرح صنعتی برای نوآوران و فناوران

امتیازات و حقوق قانونی طرح صنعتی برای نوآوران و فناوران

پیش گفتار

طرح صنعتی یک هنر کاربردی است که به وسیله آن نوآوران می توانند از جنبه های زیبایی شناختی طراحی محصول برای پسند بازار و تولید بهره ببرند و با اطمینان خاطر از کپی نشدن طرح های خود از ظاهر یک محصول که توام با نوآوری باشد استفاده نمایند. به بیان دیگر مالکیت صنعتی در فرم طرح صنعتی در واقع به دنبال حمایت از شکل، ظاهر، ساختار و نحوه نمایش در یک کالای صنعتی است که به دنبال ایجاد جذابیت بصری در محصولات خود است.
هنگامی که محصولات موجود در بازار مشابه می باشند و امکانات فنی و قیمت نیز یکسان است، جذابیت ها و زیبایی شناختی ها و به عبارتی طراحی صنعتی یک محصول است که مصرف کننده را تحت تاثیر قرار می دهد و او را وادار به خرید می کند. در این فرض بایستی در نظر داشت که در صورت موفقیت یک فرد رقبا بعضا به این نتیجه می رسند که با کپی و تقلید از او می توانند به همین موفقیت برسند. در این صورت، فرد می تواند با در نظر گرفتن مقررات قانونی با ثبت طرح صنعتی از شکل ظاهری محصولات خود حمایت به عمل آورد. چرا که حقوق مالکیت فکری همواره در صدد حمایت از افراد نوآفرین و ترویج خلاقیت می باشد. در این زمینه آن چه که اهمیت دارد لزوم وجود آگاهی مردم در خصوص حقوقشان است. اینکه مخترعان و طراحان بدانند مقرراتی برای حمایت از آنها وجود دارد. در مقاله حاضر تلاش کرده ام به زبان ساده و روان ویژگی های طرح صنعتی را بیان کنم و در ادامه به شرایط ثبت آن، امتیازات و حقوق مادی  و معنوی آن اشاره می کنم.

دلایل اهمیت طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

امروزه طرح های صنعتی جایگاه ویژه ای پیدا کرده اند. با افزایش روزافزون اهمیت ظاهر کالاها و تاثیر آن بر روی فروش، بسیاری از شرکت ها هزینه های هنگفتی را صرف طراحی صنعتی کالای خویش می نمایند و انتظار حمایت قانونی نیز از سوی نوآوران و فناوران وجود دارد. امروزه دامنه حمایت از این طرح های صنعتی نیز بسیار وسیع و متنوع می باشد. از طرح های به کار رفته در اختراعات و تجهیزات پزشکی و فنی تا ساعت ها و جواهرات و اسباب و اثاثیه ی منزل تا وسایل الکترونیکی و طرح های معماری به کار رفته در وسایل و تجهیزات نقاشی، همه و همه را شامل می شود. حتی می توان گفت صفحات طراحی شده در نرم افزارها و اپلیکیشن ها نظیر UI/UX نیز قابلیت ثبت به عنوان طرح صنعتی را دارا می باشند. طرح های صنعتی کالاها را جذاب و زیبا می کند و به ارزش تجارتی کالاها می افزاید. وقتی یک طرح صنعتی ثبت می شود و مورد حمایت قرار می گیرد، مالک یا طراح آن دارای حقوق انحصاری می شود به طوری که این حقوق به وی کمک می نماید تا به واسطه ی استفاده از آنها بتواند از نسخه برداری و تکثیر غیرقانونی یا تقلید از یک طرح از سوی ثالث جلوگیری نماید.

مقاله مرتبط: مراحل و شرایط ثبت اختراع در قانون ثبت اختراعات ایران

قوانین و مقررات مرتبط با طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

در حقوق و مقررات ایران اساسا حمایت از مالکیت صنعتی سابقه بیشتری نسبت به آثار ادبی و هنری دارد. در این زمینه شاید بتوان قانون ثبت علائم تجاری و ثبت اختراع را نام برد که در سال 1310 به تصویب رسید و قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386 جایگزین آن گردید. البته این موضوع در رابطه با طرح های صنعتی صدق نمی کند چرا که در قانون 1310 نامی از طرح های صنعتی برده نشده بود و این خلاء قانونی تا سال 1386 نیز وجود داشت. قانون سال 1386 آزمایشی و برای مدت پنج سال اعتبار داشت که در حال حاضر اعتبارش هر ساله تمدید می گردد. همچنین آیین نامه اجرایی قانون مزبور در تاریخ 1387 به تصویب رسید.
در کنار آن با توجه به عضویت ایران در کنوانسیون پاریس در سال 1337 و تصویب این موضوع در مجلس شورای اسلامی، ایران جزو کشورهایی قرار دارد که برای موضوع نوآوری های صنعتی و تجاری بستر بین المللی فراهم نمود. با بیان این مطالب اکنون به تعریف و ویژگی های قانونی مفهوم طرح صنعتی می پردازیم. 

تعریف و ویژگی های قانونی طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

قانونگذار ایرانی در ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری به بیان تعریف و ویژگی های طرح صنعتی می پردازد. از نقطه نظر قانونی طرح صنعتی عبارتست از:
هر گونه ترکیب خطوط یا رنگها و هرگونه شکل سه بعدی با خطوط، رنگها و یا بدون آن، به گونه ای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی یا محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد، طرح صنعتی است. در یک طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نتیجه  فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت این قانون نمی باشد.
با توجه به تعریف فوق مفهوم حقوقی طرح صنعتی عبارت است از حقی که برای حمایت از ویژگی های تزئینی و غیر کارکردی یک کالا یا محصول صنعتی که حاصل فعالیت طراحی است، متعاقب ثبت آن اعطا می شود. 

مقاله پیشنهادی: نکات حقوقی در رابطه با حق کپی رایت آثار خارجی برای VOD ها و فعالین صنعت محتوا

شرایط حمایت قانونی از طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

- طرح صنعتی باید به ثبت برسد: در بند الف ماده 28 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری قانون گذار بیان می دارد که بهره برداری دیگران از طرح های صنعتی در صورتی مشروط به تنفیذ و موافقت مالک می باشد که در ایران به ثبت رسیده است. مرجع ثبت این اظهار نامه وفق ماده 22 قانون ثبت اختراعات و طرح های صنعتی مصوب 1386 اداره مالکیت صنعتی می باشد. البته در مناطق آزاد تجاری-صنعتی وضعیت متفاوت است و مسئول ثبت واحد ثبت شرکت ها و مالکیت های صنعتی-معنوی است که طبق ماده 2 قانون ضوابط ثبت شرکتها و مالکیتهای صنعتی و معنوی در مناطق آزاد تجاری_صنعتی تشکیل گردیده است.
- طرح صنعتی باید ابتکاری و اصیل باشد: یکی از شرایط حمایت قانون از مالکیت صنعتی ابتکاری و اصیل بودن آنها می باشد. در مورد طرح های صنعتی قانون ثبت اختراعات و طرح های صنعتی در ماده 21 اشاره می دارد که طرح صنعتی باید اصالت داشته باشد. ماده ی 82 آیین نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات و طرح های صنعتی اصالت را توضیح می دهد. از نظر قانون طرح صنعتی در صورتی اصیل است که به طور مستقل توسط طراح پدید آمده است و کپی طرح های موجود نباشد به نحوی که از دید یک کاربر آگاه، متفاوت از طرح هایی باشد که قبلا در اختیار عموم قرار گرفته است.
- طرح صنعتی باید جدید باشد: یکی دیگر از شرط های قانونی در این زمینه لزوم جدید بودن طرح است. قانونگذار در ماده 21 قانون 1386 به موضوع جدید بودن طرح صنعتی اشاره کرده و بیان داشته است که زمانی طرح جدید می باشد که قبل از تسلیم اظهارنامه در هیچ نقطه ای از جهان افشا نشده باشد.
- مخالف شرع و اخلاق حسنه نباشد: یکی دیگر از شرایط حمایت قانونی از طرح های صنعتی این است که خلاف موازین شرع، نظم عمومی یا اخلاق حسنه نباشند. به موجب ماده 21 و بند و ماده 4 طراحان صنعتی بایستی این موارد را مدنظر قرار دهند.

امتیازات دارنده و مالک طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

مهم ترین امتیاز قانونی برای افرادی که به دنبال ثبت طرح صنعتی برای خود و شرکت می باشند حق بهره برداری انحصاری است که در بند ب ماده ی 28 به آن اشاره شده است و آن عبارت است از حق بهره برداری انحصاری در ساخت، فروش و وارد کردن اقلام مرتبط با طرح صنعتی. فرض کنید که یک شرکت تولید کننده مبل با در اختیار داشتن طرح صنعتی برای مدل جدید مبل خود قادر خواهد بود تا از فروش کلیه کالاهای مشابه جلوگیری به عمل آورد که امتیاز خوبی محسوب می شود و این امر منوط به این است که این شرکت در طراحی اولیه خود که به مرجع ثبت ارائه کرده است نوآوری به خرج داده باشد. همین موضوع را می توان به طراحی صنعتی سخت افزارها و حتی طرح های دیجیتالی به کار رفته در ابزارهای هوشمند نیز سرایت داد.

مقاله مرتبط: حقوق و امتيازات مادی مخترع در نظام حقوقی ايران

مدت حمایت قانونی از طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

در رابطه با مدت حمایت از طرح های صنعتی، بند د ماده ی 28 قانون ثبت اختراعات مقرر می دارد که مدت اعتبار یک طرح صنعتی پنج سال از تاریخ اظهارنامه ی ثبت آن خواهد بود. این مدت را می توان برای دو دوره 5 ساله دیگر نیز تمدید نمود. پس از انقضای هر دوره 5 ساله، یک مهلت 6 ماهه وجود دارد و در صورت تاخیر جریمه تاخیر نیز در نظر گرفته شده است. بنابر این می توان نتیجه گرفت که حداکثر مدت زمان حمایت از طرح صنعتی در کشور 15 سال می باشد.

ضمانت اجرای تخلف از مقررات مربوط به طرح صنعتی [بازگشت به فهرست]

سوال اصلی بسیاری از افرادی که اقدام به ثبت طرح صنعتی می نمایند این است که متخلفان و متجاوزان به آثار و حقوق آنها چه کیفری خواهند دید. قانونگذار ایرانی در این موضوع شرایطی را اتخاذ نموده است که ممکن است برای متخلفین جریمه نقدی و حبس به همراه داشته باشد. به موجب ماده 61 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری 1386 در صورتی که مشخص شود فردی با علم و عمد مرتکب عملی گردد که نقض ماده 28 در مورد طرح های صنعتی محسوب شود، نقض حق به شمار آمده است و در این صورت وفق ماده 61 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری فرد خاطی علاوه بر جبران خسارت به جزای نقدی از ده میلیون ریال تا پنجاه میلیون ریال یا حبس تعزیری از 91 روز تا 6 ماه یا هر دوی آنها محکوم می شود.
ماده 28- حقوق ناشی از ثبت طرح صنعتی‌، مدت اعتبار و تمدید آن به شرح زیر است‌:
‎‎‎الف- بهره‌برداری از هر طرح صنعتی که در ایران ثبت شده باشد، توسط اشخاص‌، مشروط به موافقت مالک آن است‌.
‎‎‎ب- بهره‌برداری از یک طرح صنعتی ثبت شده عبارت است از: ساخت‌، فروش و وارد کردن اقلام حاوی آن طرح صنعتی‌.
‎‎‎ج- مالک طرح صنعتی ثبت شده‌، می‌تواند علیه شخصی که بدون موافقت او افعال مذکور در بند (ب‌) این ماده را انجام دهد یا مرتکب عملی شود که عادتاً موجبات تجاوز آینده را فراهم آورد، در دادگاه اقامه دعوی نماید.
‎‎‎د- مدت اعتبار طرح صنعتی پنج سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه ثبت آن خواهد بود و قابل تمدید است.

جمع بندی و سخن نهایی [بازگشت به فهرست]

با توجه به مطالب فوق می توان گفت که ثبت طرح صنعتی علی رغم اینکه هزینه بسیار ناچیزی برای بسیاری از فناوران و مخترعان به همراه دارد، با استقبال چندانی مواجه نگردیده است که دلیل آن را می توان نبود آگاهی حقوقی و قانونی در نظر گرفت. با این تفاسیر ما به شما پیشنهاد می نماییم به منظور حفظ حقوق خود در رابطه با نوآوری هایتان نسبت به ثبت طرح صنعتی اقدام نمایید. مرجع ثبت آن نیز اداره مالکیت صنعتی می باشد که می توانید با مراجعه به وبسایت آن، این فرآیند را انجام دهید. لکن در صورتی که مایل به بهره گیری از حقوقدانان و وکلای متخصص مجرب در فرآیند ثبت طرح صنعتی خود هستید، یا در صورتی که فردی حقوق شما را در رابطه با طرح صنعتی ثبت شده تضییع نموده است و قصد اقدام حقوقی یا کیفری دارید می توانید با کارشناسان و وکلای متخصص موسسه حقوقی پایاداد در تماس باشید تا بتوانید بصورت کاملاً حرفه‌ای و در کوتاه‌ ترین زمان ممکن اقدام نمایید. همچنین می توانید با انتخاب سرویس ثبت طرح صنعتی در وبسایت پایاداد زمینه برخورداری از مشاوره  حقوقی کارشناسان پایاداد را فراهم آورید.

درخواست وقت مشاوره: دپارتمان حقوقی مالکیت فکری و حقوق رقابت، طرح های صنعتی

نویسنده: دکتر محمدباقر اصغری

دکترای حقوق فناوری اطلاعات | (دانشگاه تیلبورگ هلند | بلونیا ایتالیا)

فلوشیپ سابق کمیسیون اروپا | (EMJD Last-JD)

مدیر دپارتمان حقوق فناوری اطلاعات ، تجارت الکترونیکی و استارتاپ ها | موسسه حقوقی بین المللی پایاداد

موسسه حقوقی در غرب تهران


انتشار: 1398/12/07
Shortcut keys: Prev=Right , Next=Left
شما می‌توانید نظرات خود را درباره این مطب در فرم زیر ارسال نمایید.
نظری ثبت نشده است شما اولین نفری باشید که درباره مطلب فوق اظهارنظر کنید.
  • 021-46104536
  • info@payadaad.com
  • تهران: همت غرب سردار جنگل نبش کوچه کاظمی پلاک 41 واحد 11
من رو از جدیدترین اخبار و رویدادها مطلع کن
نقشه گوگل پایاداد
تمام حقوق این سایت متعلق به موسسه حقوقی پایاداد است.