• 021-46104536

حقوق و امتيازات مادی مخترع در نظام حقوقی ايران

حقوق و امتيازات مادی مخترع در نظام حقوقی ايران

پیشگفتار:

نوآوری در عصر حاضر لازمه اقتصاد و فعالیتهای بازرگانی و صنعتی است. در چنین زمانی هر نظام قانونی می بایست ظرفیت های لازم را جهت حمایت از نوآوران و مبتکران داشته باشد. حتی می توان با نگاه به تئوری سود-محور حقوق مالکیت فکری را جزو میراث مشترک بشر نیز محسوب نمود. در این فرض دولت باید از طرف جامعه و با لحاظ مصالح عمومی و با انگیزه ی تشویق مبتکران،  به برخی افراد و نوآوران انواع خاصی از مزایا و امتیازات اعطا نماید. نظیر این امتیازات مادی در قانون ثبت اختراعات مصوب ۱۳۸۶ به چشم می خورد که در مقاله حاضر به آنها خواهیم پرداخت. این امتیازات بسته به اینکه اختراع یک فرآورده (به معنی کالا یا محصول) یا فرآیند (ترتیب یا روش خاص انجام امری) باشد به آن تعلق خواهد گرفت و در موارد بسیاری مشاهده می شود که متاسفانه یک مخترع نسبت به حقوق و امتیازات حاصل از برگه اختراع خود نیز آگاهی ندارد. مقاله حاضر می کوشد این موارد را به زبان ساده برای شما بازگو نماید.

امتیاز اول: حق انحصاری مخترع در ساخت کالا، فروش و صادرات آن [بازگشت به فهرست]

بند ۱ ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات ایران اشاره دارد که اگر اختراع فرد یک فرآورده باشد، در این صورت مخترع حقوق متفاوتی دارد که یکی از آن موارد حق انحصاری مخترع در رابطه با ساخت کالا است. بدین معنی که کالایی که مخترع اختراع نموده است تنها از کانال وی می تواند مورد ساخت قرار گیرد و این موضوع جزو حقوق انحصاری مخترع شمرده می شود و فروش کالای ساخته شده نیز بایستی از سوی وی یا نمایندگان مورد تایید نامبرده انجام پذیرد. در کنار آن موضوع صادرات کالا نیز بایستی درکنترل مخترع باشد. تصور نمایید که سودجویان کالای مشابه با اختراع فرد مبتکر را تولید نمایند و آن را در کشورهای دیگر به فروش رسانند. ذکر این مورد از سوی قانونگذار نمایانگر توجه همه جانبه مقنن به حفظ حقوق مخترع است.

مقاله مرتبط: مراحل و شرایط ثبت اختراع در قانون ثبت اختراعات ایران

امتیاز دوم: حق انحصاری فرد در واردات [بازگشت به فهرست]

حقوق انحصاری مخترع در رابطه صادرات و واردات در قانون قدیمی ثبت اختراعات ۱۳۱۰ به چشم نمی خورد اما قانونگذار در مقررات جدید و در سال ۱۳۸۶ نوآوری های زیادی به خرج داد. از جمله این موارد در نظر گرفتن حق انحصاری واردات کالای اختراعی برای مخترع است که از تجاوز به حقوق فرد جلوگیری می کند. به عنوان مثال اگر چنین حقی برای فرد در نظر نگیریم متجاوزین به سهولت کالای اختراعی را در خارج از محل ثبت اختراع تولید و تکثیر می کنند و آنها را وارد کشور می کنند یا اینکه از تولید کننده خارجی درخواست می نمایند که این کالاها را در اختیارشان بگذارد. به همین دلیل و به منظور حفظ حقوق مخترعین قانونگذار حق واردات را از جمله حقوق انحصاری صاحب ورقه ی اختراع می داند و به آن در ماده 15 اشاره نموده است.

امتیاز سوم: ذخیره کردن فرآورده به منظور فروش یا استفاده [بازگشت به فهرست]

یکی دیگر از امتیازات مخترعین که در قانون ۱۳۸۶ به آن اشاره شده است موضوع حقوق مخترع فرآورده است که عبارتست از اینکه مخترع بتواند به منظور فروش کالا اقدام به ذخیره سازی بنماید. (صرفا به قصد عرضه برای فروش) این مورد نیز از نوآوریهای جدید قانون محسوب می گردد که در قانون قبلی به آن اشاره نشده بود.

امتیاز چهارم : استفاده انحصاری از فرآیند [بازگشت به فهرست]

یکی دیگر از امتیازات مخترع در جایی است که اختراع فرآورده نباشد بلکه فرآیندی است که به عنوان اختراع به ثبت رسیده است. در چنین حالتی استفاده ی انحصاری از این فرآیند به صاحب برگه ی اختراع تعلق دارد و به موجب آن هیچ کس نمی تواند بدون اجازه ی او مبادرت به استفاده از فرآیند او نماید.

امتیاز پنجم: ساخت، صادرات و واردات و فروش کالاهای به دست آمده از طریق فرآیند [بازگشت به فهرست]

یکی دیگر از موارد بسیار مهم که حتی بسیاری از مخترعین نسبت به آن آگاه نیستند در قسمت ۲ بند الف ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات مورد اشاره قرار گرفته است و آن شامل بهره برداری از اختراع فرآیندی است که شامل استفاده از خود فرآیند و ساخت و صادرات و عرضه کالاهایی که مستقیما از فرآیند به دست می آید می باشد. نکته مهم این است که این حقوق مربوط به کالاها و محصولاتی است که مستقیما ثمره فرآیند باشند. پس در صورتی که اختراع شما فرآیند باشد نه تنها هیچ کس حق استفاده از فرآیند را ندارد بلکه کالاهایی که در این فرآیند تولید می گردند نیز در شمول حقوق و امتیازات قرار می گیرند و هرگونه فروش صادرات و واردات آن کالاها نیز در انحصار مخترع فرآیند قرار خواهد گرفت.

استثنای وارده بر امتیازات: مجوز بهره برداری اجباری [بازگشت به فهرست]

بسیاری از مخترعین زمانی که برگه اختراع خود را دریافت می کنند با خوشحالی فراوان خبر از انحصاری بودن حقوق خود می دهند و اختراع و حقوق مرتبط با آن را خدشه ناپذیر می پندارند. حال مسئله اینجاست، آیا استثنایی نیز وجود دارد؟ پاسخ مثبت است و آن استثنا هم اخذ مجوز بهره برداری اجباری است.

مجوز بهره برداری اجباری در واقع حقی است که بر اساس ماده ۱۷ قانون ثبت اختراعات دولت یا اشخاص دیگر می توانند از یک اختراع بدون اجازه ی دارنده  و در قبال اجرت منصفانه بهره مند شوند. البته برای این موضوع ترتیباتی نیز قائل شده اند (منافع ملی، بهداشت، توسعه بخش های اقتصادی کشور، عدم عرضه اختراع بدون دلیل، اختراع وابسته و ...) و بهره برداری از اختراع نیز محدود به همان منظور و مشروط به پرداخت مبلغ مناسب است. موضوع مجوز بهره برداری اجباری موضوع مهمی است که در مقاله ای جداگانه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مقاله پیشنهادی: امتیازات و حقوق قانونی طرح صنعتی برای نوآوران و فناوران

نتیجه گیری [بازگشت به فهرست]

قانون ثبت اختراعات ۱۳۸۶ ایران به نسبت قانون 1310 شامل نوآوریهایی در زمینه حمایت از مخترعین است که مقاله حاضر به بعضی از آنها اشاره نموده است. بسیاری از مخترعین نسبت به حقوق قانونی خویش آگاه نیستند و این مسئله باعث گردیده است که در اکثر موارد نتوانند در مقابل تجاوز به حقوق قانونیشان موضعی قاطع داشته باشند. حتی در مواردی مخترعی که بیش از ۲۰ اختراع ثبت شده داشته است نمی دانست که در رابطه با اختراعاتش حقوق انحصاری در زمینه واردات را داراست.

در بسیاری از موارد در صورت نقض حقوق مخترع وی می بایست از دادگاه صالح جبران ضرر و زیان وارده را درخواست نماید و در بسیاری از موارد می بایست اقدامات تامینی و احتیاطی در پیش بگیرد. با توجه به وصف کیفری نقض آثار فکری شکایت کیفری نیز در بسیاری موارد راهکار می باشد. در صورتی که در رابطه با امتیازات حاصل از اختراع و موضوعات کلی در زمینه حقوق اختراعات نیاز به مشاوره حقوقی با کارشناسان موسسه حقوقی پایاداد دارید با شماره ۰۲۱۴۶۱۰۴۵۳۶ تماس بگیرید تا مقدمات این موضوع فراهم گردد. همچنین می توانید با مراجعه به دپارتمان حقوق مالکیت فکری و رقابت، برای دریافت خدمات ثبت و دعاوی اختراعات درخواست دهید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.

درخواست وقت مشاوره: دپارتمان حقوق مالکیت فکری و رقابت، خدمات ثبت و دعاوی اختراعات

نویسنده: دکتر محمدباقر اصغری

دکترای حقوق فناوری اطلاعات | (دانشگاه تیلبورگ هلند | بلونیا ایتالیا)

فلوشیپ سابق کمیسیون اروپا | (EMJD Last-JD)

مدیر دپارتمان حقوق فناوری اطلاعات ، تجارت الکترونیکی و استارتاپ ها | موسسه حقوقی بین المللی پایاداد

موسسه حقوقی در غرب تهران


انتشار: 1398/11/25
Shortcut keys: Prev=Right , Next=Left
شما می‌توانید نظرات خود را درباره این مطب در فرم زیر ارسال نمایید.
نظری ثبت نشده است شما اولین نفری باشید که درباره مطلب فوق اظهارنظر کنید.
  • 021-46104536
  • info@payadaad.com
  • تهران: همت غرب سردار جنگل نبش کوچه کاظمی پلاک 41 واحد 11
من رو از جدیدترین اخبار و رویدادها مطلع کن
نقشه گوگل پایاداد
تمام حقوق این سایت متعلق به موسسه حقوقی پایاداد است.